Vid. Panofski, Renacimiento y renacimientos en el arte occidental, Madrid, Alianza, 1975; y, naturalmente, E. Gilson, Humanisme et Renaissance, París, Vrin, 1983. Además, Charles H. Haskins, La rinascita del XII secolo, Bolonia, il Mulino, 1972; M. Assunta della Torre, ed., Interpretazioni del Medioevo, Bolonia, il Mulino, 1979, etc.
2
Ver cap. I.
3
Ver B. M. Olsen, L'étude des auteurs classiques... ed. cit.
4
Vid.The Commentary of the First six Books of the «Aeneid» of Virgil Commenly Attributed to Bernardus Silvestreis. A New Critical Edition by J. W. Jones & E. F. Jones, Lincoln, Londres, 1977. Olsen, op. cit. y la asequible síntesis I classici nel canone scolastico altomedievale, Spoleto, 1991.
5
Adde quod maximis Romanorum ingeniis illa elaborabat Cor. Gallo, Asinio Pollioni, Varo, Tucae, ipsi quoque principi Augusto, qui leviculis rebus et pastoriciis sine altiore aliqua sententia, haud facile fuissent capti, assueti Graecis Latinisque gravissimarum materiarum scriptoribus. Quum vero aditum gratiae apud illos captaret Vergilius, et faceret sibi hoc opusculo; credibile est pastoralis carminis lusu multa de illotum laudibus, deque rebus cognosci dignis obtexisse; quae deprehensa plurimum adficerent lectores, ut elegantes et artificiosae imagines sub Silenorum specie latentes. Accedit huc, quod res ipsae plerisque in locis satis testantur, non simpliciter dici, sed figurate; quo magis miror, Servium Honoratum nullas allegorias admittere, nisi de agris deperditis, quae aliis mullis de rebus manifestissimae sunt. Visum itaque est mihi testari, ut hasce allegorias in usum eorum exculperem, qui Vergiliana lectione delectantur (quis autem non delectetur?) ut habeant praestantiora ingenia, velut pastum quendam sibi congruentem, altiusque ascendant, quam pro sensis verborum simplicibus. Poetae etiam reddemus mentis suae scopum, et ostendemus non in rebus leviculis consumios illi esse tot versus; et quae pastoricio sensu Theocritus rudiori seculo cantasset, ea ipsum ad Romanos transtulisse, et quasi fecisse sua, cum intelligentia eruditis auribus digna. Non dubito quin allegoriam aliquibus versibus aptaverim, de qua Poeta ne cogitarit quidem; ut alias permultas, ad quas proculdubio respexerit, quum scriberet: sed id nec ingratum erit Lectori, nec inutile. Fecerant idem hoc iam ante nos in Homero explicando Graeci scriptores, et in litteris nostris Donatus, Terentii et Poetae huius aperiens consilia.
(Opera omnia, Valencia, 1785, t. II, pág. 2)
6
Quod idem Vergilius carmine quodam Bucolico id significat, licet allegoria quadam occulta, cuiusmodi totum illud opus est plenum, inquiens: Tityrus hinc aberat, ipse te Tityre pinus, / Ipsi te fontes, ipsa haec arbusta vocabant.
(Opera omnia, ed. cit., t. II, pág. 72)
7
Ed. cit., vol. V, págs. 104-106.
8
Ad Petrum Paulum Histrum dialogus, Lib. II, Prosatori latini del Quattrocento, ed. cit., pág. 84.