Art. 1.us In prioratu de Vimario diffiniunt duo monachi. Præcipiunt diffinitores camerario Galliæ ut eosdem ibi mittat, ne ob defectum monachorum divinum officium defraudetur.
Art. 2.us Prioratus de Bodeno, quem tenet reverendus Pater dominus cardinalis Hispaniæ, caret omnino monachis. Scribat super hoc domnus abbas dicto domino cardinali vel alias ordinet secundum quod sibi videbitur faciendum.
Art. 3.us Cum in prioratu de Palumberio referatum per visitatores plura alienata per prædecessores prioris moderni, præcipiunt diffinitores priori dicti loci ut circa recuperationem alienatorum sit diligens et attentus.
Art. 4.us In prioratu de Valle viridi non est prior, nec monachus. Provideat domnus abbas dicto loco de priore et camerarius Galliæ mittat unum monachum inibi moraturum.
—387→Art. 5.us Videat domnus abbas relationem visitatorum prioratus de Villa franca et super ea faciat et ordinet secundum quod sua discretio duxerit ordinandum.
Art.6.us Ad prioratum de Salamantica mittat camerarius Hispaniæ duos monachos qui ibi defficiunt pro divino officio celebrando.
Art. 7.us In prioratu Sancti Romani de Pennis est prior solus sine monacho, licet deberent ibi esse duo. Præcipiunt diffinitores camerario Hispaniæ ut ad dictum locum mittat duos monachos qui Deo serviant, ut decet.
Art. 8.us Domus de Nagera est obligata in quatuordecim millia marbutinorum, ut retulit prior, propter diversa litigia que habet cum pluribus potentibus prior dicti loci; circa cujus debiti attenuationem laboret idem prior juxta posse.
Art. 9.us Quia visitatores referunt prioratum de Karione esse in malo statu spiritualiter et temporaliter ex eo quod locus per collectores domini papæ est et fuit, jam diu est, suppositus ecclesiastico interdicto, pro eo quod prior dicti loci dictis collectoribus de fructibus temporis vacationis minime satisfecit, nec sint etiam in dicto monasterio victualia pro necessitatibus prioris et conventus, ipseque prior domum de Fromist cum suo vico alienavit ad septem annos pro quatuordecim millibus marbutinorum quamdamque crucem auream ipsus monasterii impignoravit communi estimatione valentem decem millia libras multaque alia de bonis dicti monasterii obligavit, ut dicti visitatores refferunt, licet generaliter et obscure dictusque prior vel alius pro eo non sit præsens, diffiniunt diffinitores quod domnus abbas committat de Nagera et de Civitate Roderici prioribus, ut ipsi personaliter ad dictum locum accedant et super prædictis et eorum quibuslibet se diligenter et expliciter informent, vocato dicto priore et conventu per eorum juramenta et quidquid super prædictis repererint domno abbati vel priori majori in ejus absentia mittant et referunt sub suis sigillis interclusum citentque dictum priorem apud Cluniacum personaliter coram ipsis domno abbate vel priore in ejus absentia, si eum culpabilem repereriut, ad diem lunæ post festum beati Michaelis proximum, pœnam pro demeritis juxta constitutiones et statuta recepturum, inhibendo —388→ conventui dicti loci in virtute sanctæ obedientiæ ne de cætero consentire præsumant alienationibus seu obligationibus quibuscumque; et si dicti commissarii per suam informationem priorem de Karrione culpabilem repererint in prædictis, suspendant eum ab administratione prioratus antedicti, donec aliud per dictum domnum abbatem fuerit ordinatum.
Art. 10.us Domus Sancti Isydori relatione visitatorum est in malo statu, nam prior modernus domum et villam Sancti Jacobi de Valle obligavit ad decem annos et plures alias alienationes fecit, prout visitatores refferunt, domusque dicti loci pro majori parte corruerunt. Et quoniam ipsi visitatores obligationes prædictas clare non retulerunt, ordinant diffinitores quod domnus abbas per suas litteras committat de Nagera et de Civitate Roderici prioribus inquirere de prædictis veritatem et quod repererint de prædictis, domno abbati vel priori majori in ejus absentia mittant sub sigillis suis interclusum. Si vero dictum priorem culpabilem repererint in prædictis, citent eum personaliter coram domno abbate vel priore majore ad diem tunc post festum beati Michaelis per prædictum domnum abbatem vel priorem majorem puniendum et nihilominus suspendat eum ab administratione prioratus antedicti.- (P. 400-403.)
Visitatores in Hispania, de Civitate Roderici et de Palumberio priores.- (P. 413.)
Visitatores in Hispania, de Villa viridi et de Polumberio priores.- (P. 430.)
Secundum relationem visitatorum, prior de Valle viridi in spiritualibus et temporalibus male administrat. Octo casalia ad vitam duorum hominum, pecunia inde recepta, alienavit. Quemdam monachum, qui solus in dicto suo prioratu erat, expulit ab eodem, et licet essent ibidem duodecim portionarii, nihilominus prior prædictus tertium decimum posuit, pecunia inde recepta. —389→ Qui omnes asserunt quod, nisi brevi tempore remedium apponatur, prioratus prædictus erit destructus funditus. Diffiniunt diffinitores quod domnus abbas provideat dicto prioratui de alio sufficienti administratore, ne dictus locus penitus desolatur (sic).
Martinus Petri, prior de Salamantica, occupavit et occupatum tenuit per duos annos per potentiam laicorum prioratum de Polumberio et priorem et monachos dicti loci expulit, litteras et privilegia ipsius loci secum asportavit et omnia bona consumpsit, ita quod prior et monachi non habent unde vivant, ut referunt visitatores. Diffiniunt diffinitores quod dictus Martinus Petri per camerarium Hispaniæ seu procuratorem domni abbatis capiatur et captus apud Cluniacum adducatur, pœnam pro demeritis recepturus.
Prior de Villa viridi circa administrationem temporalium et spiritualium laudabiliter, prout potest, laborat, sed propter alienationes factas per prædecessores suos non habet unde solvat debita dict loci. Hortantur ipsum diffinitores quatenus circa revocationem alienatorum diligentiam adhibeat quam poterit meliorem.
Relatione visitatorum prioratus Sancti Isidori propter malam administrationem domni Guillelmi de Ponte vallium, prioris quondam dicti loci, et prædecessorum suorum penitus est destructus. Diffiniunt diffinitores quod domnus abbas dicto loco provideat, prout suæ discretioni videbitur faciendum.
Cum potentes et nobiles bona, redditus atque loca prioratus de Junia, præter ejusdem prioris culpam, per vim et potentiam eorumdem detineant occupata, propter quae prior dicti loci nequit onera prioratus dicti loci supportare, scribat domnus abbas regi, Hispaniæ ut isdem (sic) rex velit compellere dictos potentes et nobiles ut præfatos redditus et bona restituant prioratus prælibato, prout sibi videbitur faciendum. Et cum in dicto prioratu sit quidam monachus, Frenadus (sic) Joannis nuncupatus, super morte Joannis Dominici, quondam prioris dicti loci, publice diffamatus, diffiniunt diffinitores quod visitatores anni futuri inquiraut super præmissis diligenter et quidquid invenerint refferant diffinitoribus sequentis capituli generalis et si ipsum culpabilem invenerint, ipsum citant personaliter ut ad prædictum futurum capitulum veniat pœnam pro demeritis recepturus.
—390→Prior de Vimiario circa administrationem spiritualium est negligens et remissus. Qui quidem prior subsidium quoddam solvit archiepiscopo Braccarensi alias insolitum præstari et in prejudicium non modicum et gravamen. Ordinant diffinitores quod visitatores anni futuri super dicta negligentia et subsidio præfato ipsum corrigant et castigent.- (P. 431-433.)
Visitatores in provincia Hispaniæ, de Bodino, de Sto Romano priores.- (P. 462.)
Visitatores in Hispania, de Carrione, Sancti Isidori priores.- (P. 498.)
Referunt visitatores quod, die martis vigesima die martii, accessit personaliter prior de Vimerio ad prioratum de Bodino causa visitationis et reperit priorem dicti loci graviter eis conquerentem quod cum ipse et socii sui reverterentur de quodam heremitagio, ubi celebrarent missas suas et vellent intrare dictum prioratum, Petrus Ferrandi, archidiaconus de Minor[io]63, et Dominicus Dominici, archidiaconus de Narbunia64, in ecclesia Tudensi, ipsos intrare dictum prioratum minime permiserunt. In quem cum magna potestate hominum armatorum, equitum et peditum, per vim et violentiam intraverunt, accipiendo claves dicti loci et omnia ornamenta. Requisiti quare dictum locum occupabant, responderunt quod faciebant authoritate reverendissimi in Christo Patris ac domini domini Guillelmi cardinalis, et hujusmodi prioratum tenuerunt taliter occupatum per decem et septem septimanas, et dum præfati archidiaconi de dicto prioratu recesserunt, dimiserunt ibidem viles et inhonnestos homines, qui arcas thesauri prioratus hujus fregerunt, privilegia ac instrumenta prioratus ac etiam bullam acceperunt, disrumpendo —391→ eorum sigilla, homines et vassallos prioratus destruxerunt et eis quamplurima mala intulerunt. Præfatus archidiaconus de Laburnia mala malis accumulando omnia blada et vina ac cætera victualia ibidem reposita secum asportavit; quæ blada vinaque ac alia bona communi æstimatione valebant quingentos florenos, non obstante quod prior diceret eis quod sibi erat hujusmodi prioratus sic collatus per venerabilem virum domnum Cluniacensem abbatem et ipsius possessionem per biennium continuum cum dimidio pacifico tenuerat et tenebat; his tamen non obstantibus, prædicta maleficia perpetrarunt et ita prædictum prioratum denudatum bonis suis mobilibus dimiserunt taliter quod prior et monachi non habent unde valeant sustentari et super privilegiis, donationibus, litteris et juramentis sic destructis, est periculum quod ordo Cluniacensis amittat dictum prioratum, nisi provideatur celeriter de remedio condecenti. Præterea dictus prior fecerat ædificari ecclesiam prioratus. Archidiaconus prædictus fustes, trabes, ligna præparata ad ædificandam ipsam ecclesiam de ipsa extraxit et ea fecit omnino comburi. Diffiniunt diffinitores quod prior claustralis Cluniacensis miserabilem statum hujus domus notificet domno Cluniacensi, ut citius poterit, ut super his provideat prout sibi utilius videbitur faciendum. Prioratus de Vimerio spiritualiter et temporaliter est in bono statu.
Prioratus Sancti Michaelis de Samora, immediate subjectus priori de Marciniaco, est impignoratus quibusdam militibus potentibus, qui non solvunt decimas seu primitias vicesimas et recusant ordinationibus ordinis super his factis stare. Ibidem sunt duo monachi, sed vagabundi non tenent observantias regulares. Domus, claustra et edificia sunt totaliter destructa et desolata, quæ redundant in grande dedecus totius ordinis, maxime quod dictus locus situatus est in insigni civitate Samorensi. Præcipiunt diffinitores in virtute sanctæ obedientie dicto priori de Marcigniaco quod, quanto citius commode poterit, et ad dictum locum transmittat unum priorem qui in ea residentiam faciat personalem, qui bona prioratus cum suis juribus revocare studeat de manibus laicorum prædictorum, monachos prædictos vagabundos corrigat juxta regularia statuta; domos, claustra et ædificia —392→ reparet brevius quam poterit, taliter quod de diligentia valeat commendari.
Domus de Vilari65 et de Sancto Romano de Pennis temporaliter et spiritualiter sunt in bono statu.
Relatione visitatorum, ob culpam et malum regimen prædecessoris prioris moderni de Carrione, jura et redditus prioratus prædicti sunt alienata ex eo quod prior et monachi vix habeant unde valeant sustentari, licet prior de bono regimine commendetur. Quem exhortantur diffinitores ut citius quam poterit studeat alienata revocare.
Jura et redditus domus de Sancto Isidoro fuerunt et adhuc sunt alienata per prædecessorem istius prioris, prout referunt visitatores, et locos est totaliter destructus et desolatus sis quod prior non sit unde possit facere fasta sua, licet ipse asseratur esse boni regiminis. Præcipiunt diffinitores prior supradicto ut, quanto citius valebit, alienata revocet taliter quod in sequenti capitulo commendetur.
Domus Sanctæ Columbæ de Burgis, quæ est de mensa domini Cluniacensis, est per suum procuratorem tradita in commendam cuidara nomine Nicolao Petri, quæ tenetur occupata per domnum Joannem de Tanc, monachum, qui fructus et redditus ipsius domus cuidam laico arrendavit seu accensavit in grande præjudicium prædicti domni Cluniacensis, et est sibi domus exposita in via perditionis, nisi celeriter ad mensam dicti domni Cluniacensis revocetur. Referunt etiam visitatores quod præfatus Joannes monachus confessus fuit hujusmodi domum resignasse in manu reverendi Patris domni cardinalis de Turre66 ad finem ne domnus Cluniacensis dictam domum sibi auferret, et dum visitatores voluerunt ipsum punire super præmissis, non solum in præsentia monachorum, imo plurium laicorum contumeliosa verba et opprobria injuriosa visitatoribus dixit, nec vult litteris domni Cluniacensis seu ejus præceptis, nec non litteris prioris claustralis Cluniacensis et præceptis camerarii in aliquo obedire, imo et mala malis cumulando tanquam filius iniquitatis —393→ ad sedem apostolicam appellavit. Ordinant diffinitores quod prior claustralis Cluniacensis de verbo ad verbum tenorem hujus diffinitionis mittat domno Cluniacensi, qui prædictus domnus super recuperatione dictæ sua; domus adhibeat remedium opportunum, et appellatione dicti monachi finita in curia, præcipiunt diffinitores camerario Hispaniæ ut ipsum monachum sub fida custodia apud Cluniacum transmittat, pœnam pro suis demeritis recepturas (sic).
Prioratus de Nagera spiritualiter et temporaliter est in bono statu.
Rex Castellæ percipit et levat majorem partem fructuum omnium et reddituum omnium ecclesiarum sui regni, maxime beneficiorum ordinis Cluniacensis, propter guerram quam habet contra Sarracenos. Super hoc scribat prior claustralis Cluniacensis domno Cluniacensi ut provideat de remedio opportuno.
Aliqui monachi de Hispania discurrunt vagabundi per curias principum et maxime regis Castellæ impetrando litteras contra priores ordinis in grande prejudicium ipsorum. Præcipiunt diffinitores visitatoribus Hispaniæ, nec non camerario ut ipsi in virtute obedientiæ et sub pœna excommunicationis prohibeant dictis monachis ne de cætero incedant per curias principum seu quorumcumque dominorum temporalium seu accedant ad easdem sine speciali licentia suorum priorum aut camerarii Hispaniæ et ne litteras impetrent aliqualiter in præjudicium priorum ordinis Cluniacensis, et si contra prohibitionem hujusmodi aliquos culpabiles camerarius Hispaniæ repererit, ipse taliter eos districto (sic) corripiat et castiget quod eorum pœna cedat cæteris in exemplum.
Prioratus de Villa franca, de Valle viridi, de Palumbario, de Sancto Martino de Junia, de Salamantica et de Sancto Baudilio et de Civitate Roderica (sic) non fuerunt visitati ex eo quod visitadores fuerunt omnibus bonis suis in Palumberio deprædati. Quos prioratus prædictos camerarius Hispaniæ citius quam poterit studeat visitare et relationem quam de hujusmodi visitatione fecerit, tradat visitatoribus Hispaniæ futuris.- (P. 510-515.)
Visitatores in Hispania, priores de Nangera et de Bodino.- (P. 542.)
—394→Prior prioratus Sancti Vincentii de Palomberio, de Galermo67, relatione visitatorum in temporalibus (sic) bene administrat et in temporalibus (sic) male, quia ibidem consueverunt morari sex monachi; modo non est nisi unus. Excusat se prior prædictus quod si camerarius plures sibi mitteret, libenter reciperet ipsos. Circa recuperationem bonorum prædicti prioratus per Martinum Petri, prædecessorem ipsius, impignoratorum hominibus potentibus, dictus prior est negligens et remissus. Diffiniunt diffinitores et dicto priori districto (sic) præcipiunt quatenus circa recuperationen bonorum dicti prioratus impignoratorum seu alienatorum per prædecessorem suum, ut præmittitur, talem diligentiam infra instans capitulum generale adhibeat quo debeat merito commendari, maxime cum in Hispania vigeat in præsenti melius justitia quam temporibus retroactis. Camerarius vero Hispaniæ mittat sine delatione (sic) ad dictum prioratum monachos ibi deficientes, ne cultus divinus propter defectum monachorum ibidem minuatur.
Relatione visitatorum, prior Vallis viridis in temporalibus et spiritualibus pessime administrat et impignorat omnia bona dicti loci. Propter quod ipsum diffinitores removent a prioratu prædicto; cui prioratui domnus abbas provideat celeriter de priore.
In prioratu de Bodino deficiunt duo monachi, ut referunt visitatores; ex quo minuitur cultus divinus. Præcipiunt diffinitores camerario Hispaniæ quod duos monachos ad dictum prioratum mittat sine mora et dilatione quibuscunque.
Super recuperatione et revocatione bonorum alienatorum et impignoratorum prioratus Sancti Martini de Junia, prior dicti loci, ut referunt visitatores, est negligens et remissus. Præcipiunt diffinitores dicto priori quod super his apponat talem diligentiam —395→ quod in sequenti capitulo valeat de diligentia merito commendari, præsertim cum in Hispania ministretur et bene fiat justitia de præsenti.
In prioratu de Civitate Roderici non moratur prior, neque monachus, socius ejus, propter quod dictus prioratus vadit totaliter ad ruinam, ut referunt visitatores. Quare præcipiunt diffinitores priori dicti loci quod ibidem faciat sine moræ dispendio residentiam personalem et circa regimen ipsius prioratus taliter se habeat quod possit merito de bona administratione laudari, alias a regimine dicti prioratus in sequenti capitulo amovendus.
Prioratus Sancti Vincentii de Salmantica est valde in malo statu, propter factum Martini Petri, qui fuit prior dicti loci; qui impignoravit quasi omnia bona dicti loci et unam bonam campanam, unum calicem de argento et pluria (sic) alia ornamenta ecclesiæ vendidit et destruxit, ut referunt visitatores. Propter quæ et plura alia maleficia quæ commisit, domnus abbas fecit eum ad Nageram carceri mancipari. Diffiniunt diffinitores quod prior qui nunc est dicti loci, circa recuperationem dictorum alienatorum sit diligens et attentus, et domnus Cluniacensis taliter dictum Martinum Petri puniat de commissis quod de cæteris cedat in exemplum.
In prioratu de Civitate Roderici non moratur prior, nec aliquis monachus, quod redundat in infamiam non modicam ordinis et damnum prioratus prædicti, maxime quia dictus prioratus est cituatus (sic) in civitate honnorabili et famosa, ut referunt visitatores. Quare diffiniunt diffinitores dicti priori præcipiendo districto (sic) quod in dicto prioratu sine moræ dispendio residentiam faciat personalem et circa regimen ipsius taliter se habeat quod debeat merito de bona diligentia commendari.
Prior Sancti Boval in spiritualibus et temporalibus bene administrat. Quidam monachus, vocatus Joannes de Louze, qui habet mansionem in prioratu prædicto, vitam pessimam et inhonnestam ducit et in viis et stratis publicis transeuntes cum pluribus malefactoribus et raptoribus, sicut latro, deraubat et bona ipsorum cum violentia arripit et sibi appropriat et pro pecunia redimere eos facit pluraque alia mala committit in infamiam et vituperium non modicum ordinis, animae suæ periculum et scandalum —396→ plurimorum, de quibus dictus prior magnum querimoniam exposuit visitatoribus supradictis, prout visitatores retulerunt. Diffiniunt diffinitores et districte præcipiunt camerario Hispaniæ quod de prædictis maleficiis per se vel per alium veritatem sine moræ dispendio diligenter inquirat et si prædicta invenerit ita esse, dictum domnum Joannem capi faciat et carceri claudo et bene stricto faciat mancipari a quo liberari nequeat sine domni Cluniacensis aut diffinitorum speciali mandato.
Prioratus civitatis Samarensis, subjectus priori Marcigniaci, non in malo statu, [nisi] quam bona dicti loci sunt hominibus potentibus de dicta civitate impignorata. Prior non facit residentiam in dicto loco; claustrum et domos dicti loci sunt quasi destructa; quæ omnia redundant in infamiam non modicam ordinis et damnum magnum dicti prioratus, maxime quia dictus locus est situatus in dicta civitate, quæ est multum populosa et famosa. Quare diffinitores diffiniunt et districte præcipiunt priori Marcigniaci quod priorem dicti loci indilate compellat ad faciendum in dicto suo prioratu residentiam personalem et ad reparandnm claustrum et domos dicti loci, nec non ad recuperandum et revocandum bona prioratus impignorata, ut præmittitur, et alienata, præsertim cum de præsenti in Hispania fiat justitia unicuique ipsam petenti.- (P. 552-556.)
Visitatores in provincia Hispaniæ, priores de Carrione et de Villa franca.- (P. 565.)
Occurrat prior Sancti Martini de Junia violentiis et oppressionibus factis et faciendis prædicto suo prioratui, prout potuerit bono modo, sic faciens quod possit de bono regimine commendari.
Relatione visitatorum, prior de Villa franca bene et laudabiliter administrat et debet propter hoc merito commendari et idem de priore de Karrione a dictis visitatoribus est relatum.
Laboret pro viribus prior Sancti Romani de Pennis, qui etiam laudabiliter administrat, ad finem quod possessiones quædam, —397→ alienatæ de suorum prædecessorum temporibus, rehabeantur et reintegrantur (sic) prioratu (sic) supradicto.
Prior de Villa viridi, sicut visitatores referunt, quamplurima de temporibus prædecessorum suorum alienata recuperavit ipsumque prioratum redditibus augmentavit, laudabiliter administrat; ex quibus redditibus est merito commendandus, et eisdem causis prior Sancti Baudulli potest et debet merito commendari.
Laudari potest et debet et non inmerito prior Sancti Isidori super bono et utili regimine, nam prioratum prædictum in pessimo statu recepit et ad bonum reduxit, Deo dante, et idem de priore de Nagera non inmerito dici potest.
Quamvis super statu provinciæ Hispaniæ per visitatores anni præsentis bona quamplurima sint relata, ex causis tamen aliquibus hortantur diffinitores visitatores anni futuri quatenus super ipso statu inquirant et referant cum magna diligentia veritatem maxime de statu priorum et prioratuum de Palumberiis et de Villa franca et Sanctæ Agathes in Civitate Roderici et de Vimario.- (P. 574, 575.)
Visitatores in provincia Hispaniæ, priores de Nagera et de Carrione.- (P. 576.)
Domus de Salamantica in ædificiis et in alienationibus de tempore prædecessoris prioris qui nunc est, multum damnificata est. Laboret prior qui nunc est in reædificandis ædificiis et in recuperandis alienatis utiliter, ut incepit. Idem faciat prior de Lodino.
Prioratus Sti Isidori, de Sto Baudulio, Stæ Agathes, de Vimario, de Palumbario, de Villa franca, de Villa viridi, de Carrione sunt in bono statu, ut visitatores Hispaniæ retulerunt.
In prioratibus de Lodino, Sti Martini de Lunia, de Sto Romano suat defectus aliqui in ædificiis, in juribus occupatis et alienatis, sine culpa tamen priorum qui nunc regunt. Laborent priores prioratuum prædictorum qui nunc regunt super præmissis taliter —398→ quod in sequentibus capitulis meriti (sic) commendentur.- (P. 579.)
Juxta relationem visitatorum in prioratu de Quarrione, tempore prædecessoris prioris moderni, erat usque ad tertiam partem restrictus numerus monachorum et in aliis domibus ad dictum prioratum pertinentibus non erant monachi numero competenti; imo domus et loca solempnia, quæ per monachos consueverant gubernari, regebantur per sæculares et personas alias inhonestas.
Item dictus prædecessor vineam unam notabilem dissipavit et eradicavit in dictæ domus detrimentum et quod propter culpam ipsius prædecessoris fluvius intrat septa prioratus, propter cujus inundationes destruetur prioratus, nisi remedium apponatur, ecclesia et claustrum minantur ruinam. Exhortantur definitores priorem modernum, qui de novo illuc missus est, quatenus defectum suppleat monachorum tam in principali prioratu quam in domibus et locis subjectis. Loca etiam sibi subjecta, que consueverunt per monachos regi, faciat per monachos gubernari. Circa culturam et reparationem vineæ dissipatæ et eradicatæ et ad resistendum inundationibus fluminis et ad reparationem ecclesiæ et domorum invigilet diligenter, ita quod de bono regimine valeat commendari, et jura domui abbatis, quæ prædecessor suus male et infideliter custodiebat juxta prædictorum visitatorum relationem, fideliter custodiat et conservet. Item monasterium Stæ Columbæ de Burgis, alienatum per domuum Guillelmum de Teplenda in manibus cujusdam laici, qui ipsum monasterium detinet occupatum, ad manum suam et ordinis, quam citius poterit, studeat revocare.
Juxta relationem visitatorum, subprior prioratus Sti Isidori et alii monachi omnes erant concubinarii publici atque terribiliter diffamati, ita quod filios et filias infra monasterium habebant et erant monachi gyrovagi et prioratus expositus personis sæcularibus et graviter diffamatus, nulla quasi ibidem existente observantia regulari. Præcipiunt difinitores camerario Hispaniæ quatenus —399→ ad dictum locum primaliter accedat et monachos de prædictis excessibus corrigat et castiget et eorum cuilibet alibi mansionem assignet. Idem faciat de monacho de Sto Baudilio de incontinentia publice diffamato. Et si sine licentia dicuntur (sic) Cluniacensis abbatis quidam monachus in dicto prioratu de Sto Baudelio existens, qui fuit frater Minor, receptus fuit in monachum ordinis nostri potestate qua ipsum non potuit recipere, decernat ipsum jus non habere in monachatu ipsumque de dicto prioratu expellat, loco ipsius alium subrogando.
Item idem faciat dictus camerarius de domno Alfonso Petro, monacho prioratus de Salmantica, publice diffamato de suspecta mulierum frequentatione et de ludo taxillorum.
Prior Stæ Agathæ de Civitate Roderici non facit residentiam in dicto prioratu per duos annos. Ecclesia, claustrum et domus minantur ruinam, ita quod propter defectum loci in quo recipi non potuerunt, visitatores necessario fuerint in civitate hospitali. Dictus etiam prior in bonis prioratus non (sic) dissipator et propter ipsius culpam cultus divinus ibidem est penitus neglectus. Item etiam ipso prior in villa de Quarrione, una cum priore de Vimeario, de die quemdam hominem interfecit et eum percussit mano et cutello, nec est sacerdos prædictus prior, licet per multos annos dictum tenuerit prioratum. Quæ omnia sunt gravi correctione digna, nec forte sine domni abbatis providentia faciliter possent expediri. Quare idem domnus abbas, visa relatione visitatorum, apponat remedium opportunum et idem faciat domnus abbas de prioratu de Bodinio, in quo prior noviter est defunetus et in quo nullus est cultus divinus, nec observantia regularis. Idem etiam faciat domnus abbas de priore et prioratu de Columbario, dicta relatione visitatorum inspecta, et de prioratu Sti Martini de Lunia, in quo prior noviter est defunctus et locus destructus. Idem etiam faciat domnus abbas de priore de Villa franca, dilapidatore bonorum prioratus, visa relatione visitatorum super prioratu prædicto.
Prior de Vimiario, una cum priore de Civitate Roderici, in villa de Quarrione quemdam hominem interfecit et bonorum prioratus dissipator et mali regiminis tam in temporalibus quam in spiritualibus et est lusor taxillorum, nec fit ibi cultus divinus. —400→ Provideat domnus abbas, visa relatione visitatorum, prout videbitur expedire.
Priores de Sto Isidoro et de Sto Baudilio sunt in locis suis et extra de incontinentia. publice diffamati et apud bonos et graves, et ideo propter eorum malum regimen ordo Cluniacensis in dictis partibus diffamatus et maxime inter populares. Quod nisi per domnum Cluniacensem in brevi apponatur tale remedium quod præedicti malefactores taliter puniantur quod eorum pœna cedat cæteris in exemplum, dissipetur nervus ecclesiasticæ disciplinæ et ille prior de Sto Isidoro una cum prædictis excessibus bonorum prioratus dilapidator reperitur, ordinant definitores quod domnus Cluniacensis, visa relatione visitatorum, cum consilio proborum de ordine super prædictis ordinet quod fuerit ordinandum.- (P. 583-585.)
Visitatores Hispaniæ, de Carrione, de Villa viridi priores.- (P. 594.)
Visitatores in Hispania, de Villa franca et de Villa viridi priores.- (P. 610.)
Visitatores Hispaniæ, de Nagera [prior], cum uno socio per eum eligendo.-(P. 631.)
Visitatores provinciæ Hispaniæ non designantur.
Visitatores in Hispania, de Carrione et de Ratis priores.
Visitatores in provincia Hispaniæ, de Nagera et Vallis viridis priores.
—401→Visitatores in provincia Hispaniæ, de Carrione et de Ratis priores.
Visitatores in provincia Hispaniæ et in regno Castellæ, Sancti Baudulii et de Villa viridi priores.
Visitatores in provincia Hispaniæ, Sancti Bauduli et de Villa viridi priores; in Galicia et Portugallia, de Villa franca et de Parhumberiis priores.
Priores et decani prioratuum Angliæ, Lumbardiæ, Hispaniæ, Pictavensis tenentur pro excusatis [quod non venerint ad capitulum generale] propter guerras ibidem vigentes.
Visitatores in provincia Hispaniæ, Sancti Bauduli et de Villa viridi priores; in Galicia et Portugallia, de Villa franca, de Uporis68 priores.
Visitatores in provincia Hispaniæ, de Carrione et de Villa viridi priores.
In prioratu de Villa franca fit servitium divinum competenter et temporalia etiam bene gubernantur. Aliqua ornamenta sunt —402→ impignorata, circa quorum redemptionem ponat prior diligentiam, sicut promisit visitatoribus infra festum Paschæ. Sunt ibi quinque prebendarii, de quibus prior modernus posuit duos. Inhibent diffinitores dicto priori et aliis prioribus ne deinceps aliquos præbendarios ponant sine licencia et consensu domni abbatis Cluniacensis, cum talia de jure et per statuta ordinis sint prohibita, mandantes camerario Hispaniæ ut se informet de receptione præbendariorum prædictorum, et circa hoc faciat justitiæ complementum, ipsos præbendarios revocando.
Prior S. Martini de Jubiæ bene regit; tamen solus est. Quare diffiniunt diffinitores quod camerarius Hispaniæ sibi mittat unum monachum vel plures, si ibi debent esse, ad finem quod servitium divinum ibidem celebretur.
Prior S. Agathæ Civitatis Roderici bene regit in temporalibus; tamen est solus. Et ideo præcipiuut diffinitores camerario Hispaniæ quod sibi mittat unum monachum vel plures, cura monachus solus non debeat esse secundum dispositiones juris et statuta ordinis Cluniacensis antiquitus observata.Prior S. Vincentii de Salamantica ponit bonam diligentiam in reparationibus sui prioratus; tamen solus est. Quare per camerarium Hispaniæ mittatur unus monachus vel plures ad augmentationem divini cultos.
De priore S. Baudeli faciunt visitatores bonam relationem; quare debet merito commendari.
Prior de Villa viridi bene regit; tamen est solos. Quare mittat sibi camerarius unum monachum moraturum.
Prior S. Romani bene gubernat tam in spiritualibus quam in temporalibus; quare de bono regimine debet commendari.
Prior de Carrione spiritualiter et temporaliter bene regit; quare merito debet commendari. Perseveret in bonis incœptis ad finem ut, futuris temporibus, bona relatio habeatur de ipso.
In prioratu S. Columbæ non facit residentiam prior, sed in prioratu S. Gogli69, et ita consuetum est, prout referunt visitatores.
—403→Prioratus de Bodino, S. Petri de Ratis, S. Mariæ de Vimero et S. Isidori male gubernantur; nec sunt ibidem monachi morantes. Ordinant diffinitores quod committantur per domnum abbatem aut duobus ipsorum ut ad prædicta loca accedant et inquirant cum diligentia veritatem, reforment et remediant (sic), prout discretioni ipsorum videbitur faciendum.
Visitatores in provincia Hispaniæ, de Nagera et S. Michaelis de burgo Samorensi priores.
Visitatores in provincia Hispaniæ, de Nagera et S. Michaelis de burgo [Samorensi] priores.
Visitatores in provincia Hispaniæ, de Carrione et de Nagera priores.
Visitatores in provincia Hispaniæ, de Carrione et de Nagera priores.
Visitatores in provincia Hispaniæ, S. Isidori prior et sacrista Carrionis.
Visitatores in provincia Hispaniæ, S. Isidori et de Carrione priores.
—404→Visitatores in provincia Hispaniæ, de Nagera et de Valle viri di priores.
Et primo, secundum relationem visitatorum, in prioratu S. Salvatoris de Villa viridi non moratur prior propter guerras et etiam dictus prioratus est totus dissipatus et circumcirca per quinque leucas. Tamen prior est bonus religiosus et gene regit spiritualiter et temporaliter quando potest morari et ideo merito est commendandus.
In prioratu S. Michaelis Samorensis fit bene divinum officium et prior modernus bene regit spiritualiter et temporaliter; ideo de bono regimine est commendandus.
In prioratu S. Vincentii Salmaticensis prior dissipat omnia et vendit census prioratus et etiam lapides, et inter cætera vendidit unam campanam fratribus Minoribus pretio sexcentorum morabertinorum et clausit portas visitatoribus quando venerunt ad ipsum causa visitandi. Est excommunicatus et nihilominus se immiscet in divinis, ut prius, et vult se subtrahere ab obedientia ordinis et se submittere episcopo diocesano. Ibi non fit divinum officium et finaliter spiritualiter et temporaliter male regit. Ideo diffiniunt diffinitores quod si camerarius Hispaniæ et prior de Nagera reperiunt esse talem, privant (sic) eum dicto prioratu nomine domni Cluniacensis et nihilominus juxta demerita sua eum alias puniant taliter quod cæteris cedat in exemplum, et in dicto casu domnus Cluniacensis provideat de uno alio bono administratore, cui conferat dictum prioratum vel camerarius suus nomine dicti domni Cluniacensis et interim ponatur ad manum domni abbatis Cluniacensis dictus prioratus per camerarium Hispaniæ et nomine prædicti domni gubernetur et regatur donec prædicta sint mandata executioni.
In prioratu S. Bauduli Pinasensis non moratur prior propter guerras, sed prope per tres leucas, vivens incontinenter et jacet —405→ in peccato continue tenendo concubinam. Dissipat bona prioratus et finaliter spiritualiter et temporaliter male regit. Ideo diffiniunt diffinitores quod domnus Cluniacensis quam citius poterit apponat breve et bonum remedium vel faciat apponi per camerarium Hispaniæ, præsertim cessantibus guerris.
In prioratu S. Isidori non fit bono divinum officium, nec missa celebratur propter malum regimen prioris qui ibi moram trahit et tenet concubinam suam publice ac dissipat et destruit totum prioratum ac alios. Est malæ vitæ et conversationis. Propter quam causam servitores sui ac alii dimiserunt eum. Fuit multum inobediens visitatoribus et clausit eis portas quando venerunt et procuravit gentes ad occidendum eos et alias spiritualiter et temporaliter male regit. Ideo diffiniunt diffinitores quod si camerarius Hispaniæ et prior de Nagera esse talem reperiunt, privant (sic) eum dicto prioratu nomine [domni] Cluniacensis. Et nihilominus juxta demerita sua alias eum puniant taliter quod cedat cæteris in exemplum et [in] dicto caso domnus Cluniacensis provideat de uno alio bono administratore cui conferat dictum prioratum vel camerarius suus nomine dicti domni Cluniacensis et interim ponatur ad manum domni dictus prioratus per camerarium Hispaniæ et nomine prædicti gubernetur et regatur dones prædicta sint mandata executioni vel domnus Cluniacensis ipsum privet et de uno alio bono priore provideat, si sibi videatur faciendum.
In prioratu S. Romani de Apibus fit bene divinum officium. Prior est bonus religiosus et habet unum monachum et unum conversum, qui bono contentantur de ipso et finaliter spiritualiter et temporaliter bene regit; ideo de bono regimine est commendandus.
In prioratu de Carrione dormitorium, claustrum, domus et grangia prioratus minantur ruinam propter negligentiam prioris qui non curat apponere aliquod remedium; imo vendidit ligna empta pro reparatione prædictorum et impignoravit duos calices et unum thuribulum. Prior est malæ vitæ et malæ conversationis et introducit mulieres quotidie causa incontinentiæ infra prioratum publice et est excommunicatus et immiscet se divinis, ut prius, et est inobediens camerario et fuit etiam visitatoribus, —406→ nec voluit in aliquo obedire, nec permittit quod alii religiosi sui subditi immediate obediant eis, sed fecit liguain et conspirationem cum eis contra prædictos et etiam contra domnum abbatem et aliqua verba præsumptuosa dicit de ipso, videlicet quod ita magnus et potens est in ordine Cluniacensi sicut domnus abbas, et dictus prior contra statuta ordinis fecit tres monachos non de legitimo matrimonio procreatos, sed sunt bastardi et filii priorum S. Romani et de Villa franca et tertius filius unius hospitalarii, qui est presbiter, in vituperium totius ordinis et scandalum plurimorum. In dicto prioratu sunt quindecim monachi de præsenti et solebant esse viginti quinque. Item est in dicto prioratu quidam religiosus, qui vocatur Ferrandus Gonzali, et est infirmarius dicti loci; qui est multum dissolutus, malae vitæ; et malæ conversationis, lusor publicus, incontinens, inobediens omnino superioribus suis et verberavit priores majorem et claustralem dicti loci bis et camerarium qui est ibi pro domno Cluniacensi, et est excommunicatus et se immiscet in divinis, ut prius; portat arma infra prioratum publice; occupavit etiam bona prioris ultimo defuncti quæ pertinent ad domnum Cluniacensem et non vult restituere. Et est concubinarius publicas et usurarius et fuit judæus. Diffiniunt diffinitores quod dictus prior de Carrione citetur per camerarium Hispaniæ vel decanum Sancti Adriani et compareat personaliter apud Cluniacum coram domno Cluniacensi ad certam et competentem diem sub peana privationis beneficii sui, recepturus punitionem et correctionem de commissis per eum juxta demerita, et nisi compareat dicta dio assignata, quod revocetur ad claustrum per domnum Cluniacensem. Et quia abusus est creatione monachorum, creando illegitimos, ut supra præmissum est, quod declaratur ipsum privatum creatione et receptione monachorum toto tempore sui per camerarium Hispaniæ et quod etiam declaretur prædictos tres bastardos superius nominatos non esse monachos, nec habere jus in monachatu juxta deffinitionem olim factam in capitulo generali anno Domini 1343, et quod removeatur eis habitas per camerarium. Interim, etiam durante tempore prioris moderni, camerarius Hispaniæ habeat potestatem creandi et recipiendi monachos nomine domni abbatis Cluniacensis in dicto prioratu solum et non —407→ alibi, nisi domnus Cluniacensis et permittat. Quantum ad infirmarium, privetur per domnum Cluniacensem et uni alteri bono religioso dictum officium conferat et alibi mansionem dicto Ferrando Gundisali assignet, nullis temporibus in dicto prioratu moraturus propter exemplum aliorum.
In prioratu de Nagera sunt decem monachi et debent esse viginti quinque. Satis competenter fit ibi divinum officium secundum numerum monachorum. Monachi contentantur bene de priore et prior de ipsis. Prior dictus bene regit spiritualiter et temporaliter et est bonus religiosus bonæ vitæ et bonæ, conversationis et ideo de bono regimine est commendandus, sed ordinant diffinitores quod augmentet numerum monachorum secundum facultates. Alias camerarius Hispaniæ suppleat ejus defectum.
Visitatores in provincia Hispaniæ, sacrista de Carrione.
Visitatores in provincia Hispaniæ, de Nagera prior, sacrista de Carrione.
Visitatores in provincia Hispaniæ, de Nagera et de Carrione, priores.
[Visitatores.] De aliis provinciis, videlicet de provincia Franciæ, Lugduni, Alverniæ, provincia Provinciæ, Hispaniæ, Vasconiæ et Pictaviæ, nos remittimus domno Cluniacensi quod ipse habeat providere de bonis visitatoribus, qui præstent juramenta in capitulo generali præstari consueta, et hoc propter absentiam plurium de ordine qui non venerunt ad capitulum, qui fuissent utiles pro negocio visitationis.
—408→In prioratu de Casseriis in Catalonia, Vicensis diœcesis, sunt sex monachi, priore computato, et antiquitus solebant esse duodecim. Ibidem bene et laudabiliter fit divinum servitium, secundum quantitatem religiosorum. Prior et monachi bene concordant. Dictus prior est bonæ vitæ et bonæ famæ, et bene regit spiritualiter et temporaliter. Verumtamen claustrum et refectorium atque dormitorium reparationibus indigent in coopertura. Ecclesia est in bono statu et sunt in eadem ornamenta et libri ad sufficientiam. In dicto loco nihil est impignoratum, sed plura quæ erant impignorata et alienata reduxit prior modernus ad statum debitum. Præcipiunt diffinitores quod prior suppleat numerum monachorum et in defectu ipsius domnus Cluniacensis et reparet prior reparanda taliter quod de bono regimine in futuro capitulo valeat commendari.
In prioratu S. Adriani prope Saragosse, Pampilonensis diocesis, quem tenet domnus Joannes Chagane, sacrista de Carrione, nemo residet, nec celebratur ibidem missa. Non est ibidem calix; unum missale sine evangeliis et unum epistolare sunt ibidem. Non sunt ibi ornamenta ecclesiæ, nisi aliqua quæ, sunt modici valoris. Ecclesia et major pars domorum sunt in competenti statu; alia pars domorum destructa est; terræ bene cultivantur. Fulgur fregit campanam et campanile dicti decanatus. Ordinant diffinitores quod domnus Cluniacensis, de cujus mensa est dictus decanatus, provideat super dictis defectibus.
In prioratu de Carrione, Palentinensis diœcesis, sunt de præsenti sexdecim monachi, priore computato, et duo monachi sunt extra, videlicet in domibus subditis prioratui, et unus est vagabundus, qui dimisit habitum. Antiquitus solebant esse ibi 24 monachi. Prior spiritualiter et temporaliter bene regit et multas reparationes fecit ibidem et adhuc facit maximeque construxit et fecit de novo totum claustrum. Tamen duo thuribula argentea et una optima cappa sunt impignorata per priorem modernum et conventum, et hoc fuit factum in novitate prioris. Unus calix est —409→ etiam impignoratus per domnum Joannem Rigaut, sacristam dicti loci. Item medietas cujusdam villæ quæ vocatur Formesten, fuit impignorata, tres anni sunt elapsi, cuidam militi præpotenti usque ad sex annos per priorem modernum. Officium divinum diurnum et nocturnum ibidem fit laudabiliter ordoque et religio bene observantur. Ecclesia tota, domus et ædificia sunt in bono statu. Præcipiunt diffinitores priori in virtute sanctæ obedientiæ et sub pœna excommunicationis quatenus redimat et restituat ecclesiæ, dicta duo thuribula, et cappam intra festum omnium Sanctorum proxime futurum et revocet admodiationem factam dicto militi de medietate villæ de Formesten, cum de jure non teneat nec possit dictam alienationem sea admodiationem facere sine licentia domni abbatis. Sacrista reddidit calicem, prout juravit in præsentia diffinitorum. Prior augmentet numerum monachorum et faciat perquirere monachum vagabundum et ipsum capitulum in carceribus ponat et detineat donec fuerit emendatus in cæteris. Prior est de bono regimine commendandus.
In prioratu S. Isidori prope villam de Dongnet70, diœcesis Palentinensis, ubi solebant esse duodecim monachi, de præsenti non sunt nisi tres, priore computato. Ibi non est claustrum, refectorium neque dormitorium, sed sunt destructa. Campanile et ecclesia multum indigent coopertura. Non est ibi calix, nisi unus de plumbo. Sunt ibi pauca ornamenta ecclesiastica et modici valoris, quamvis sint multa altaria. Nihil est impignoratum ex bonis dicti loci. Verumtamen prior habet duo litigia pro decimis et juribus ecclesiæ. Monachi celebrant quotidie unam missam, aliquado duas, et horas canonicas dicunt cum nota. Infirmarius dicti loci est coucubinarius et etiam prior dicti loci, qui habet prolem multiplicem. Præcipiunt diffinitores dicto priori quod reædificet et reparet claustrum, refectorium, dormitorium, ecclesiam et campanile et augmentet numerum monachorum, prout suppetunt facultates. Nihilominus ordinant diffinitores quod dictus prior citetur personaliter apud Cluniacum per domnum —410→ abbatem Cluniacensem hinc ad festum Nativitatis Domini, recepturus correctionem de præmissis. Præterea exhortantur domnum Cluniacensem quod ipsum auferat ab officio cameriatus, et quia infirmarius est diffamatus de incontinentia, privant ipsum officio et mansione. Cui alibi domnus abbas assignet mansionem.
In prioratu S. Bauduli d'Alpinat, Segobiensis diœcesis, est prior cum uno socio, nondum sacerdote, et ibi solebant esse tres monachi. Claustrum et omnis domus loci illius sunt combustæ (sic) propter negligentiam prædecessoris prioris moderni et non remansit nisi ecclesia et media pars cujusdam domus, quam domnus prior bene reparavit. Prior est concubinarius; in aliis bene regit spiritualiter et temporaliter. Est ibi quædam domus sive grangia, quæ valet quolibet anno centum summatas bladi; quæ fuit tradita cuidam militi præpotenti pro quinque florenis annuæ pensionis per prædecessorem prioris moderni. Ordinant diffinitores quod domnus Cluniacensis mittat ibi monachos deficientes et prior citetur personaliter apud Cluniacum, recepturus correctionem de commissis per ipsum, et præcipiunt diffinitores quod dictus prior procuret revocare traditionem grangiæ supradictæ, cum de jure non possit nec debeat fieri talis traditio sine consensu expresso domni abbatis.
In prioratu S. Vincentii de Salamantica non est calix. Sunt ibi aliqua et pauca ornamenta ecclesiastica modici valoris. Ecclesia, quæ indigebat reparatione, est modo reparata per confratres qui noviter statuerunt ibi confratriam. Capitulum est destructum; claustrum indiget coopertura; aliæ domus in competenti statu; multæ possessiones dicti prioratus sunt impignorata; campana quædam et multi lapides quadrati campanilis dictæ ecclesiæ fuerunt venditi fratribus Minoribus per quemdam priorem dicti loci pretio mille marbutorum (sic), modo sunt duo anni elapsi vel circa; quare prædictus prioratus positus fuit ad manum domni Cluniacensis, propter malum regimen prioris, et quia dictus prior oral fugitivus, ne puniretur et corrigeretur de multis criminibus et excessibus per eum commissis. In dicto loco visitatores invenerunt infirmarium de Nagera cum quodam monacho ibidem missos (sic) per camerarium; qui infirmarius se asserebat —411→ priorem dicti loci virtute quarumdam litterarum apostolicarum quas habebat, eo quod locus ille vacabat, ut dicebat. Nihilominus prioratus prædictus iterum positus fuit ad manum domni Cluniacensis et procuratores constituti ad regendum, quia fugitivus ille nondum erat mortuus, nec etiam facta fuit declaratio qualiter ipse sit privatus. Et etiam quia dictus infirmarius non potuit fidem facere suæ provisionis et quia fuit multum contrarius visitatoribus et eos impedivit, citatus fuit per ipsos ad præsens capitulum generale, peremptorie et personaliter recepturus correctionem de delictis per eum commissis, de quibus habentur informationes. Diffinitores reputant dictum infirmarium se asserentem priorem contumacem, in non comparando (sic) et ejus contumacia exigente, ipsum excommunicant in his scriptis, nihilominus exhortantes domnum Cluniacensem quod faciat ipsum capi et captum adduci apud Cluniacum, ibi recepturum correctionem de præmissis per ipsum et contentis in informationibus.
Prior S. Agathæ Civitatis Roderici dies suos clauserat extremos per quindecim dies ante adventum visitatorum; qui quidem prior tanti regiminis fuit quod medietatem omnium bladorum et decimarum suarum vendiderat in herba pro sex florenis, quos etiam jam ante obitum ipsius consumpserat et expenderat. Missale dictæ ecclesiæ impignoratum fuit pro decem marbutis pro sepultura sua. In prioratu non est nisi sola ecclesia, quæ multum indiget coopertura. Non sunt ibi, nec alibi domus pertinentes ad prioratum, quod omues fuerunt combustæ tempore guerræ Lincastriæ et regis Portugalliæ71. Non est ibi calix, nisi plombeus; una capsula et una alba modici valoris tantummodo sunt ibidem. Ordinant diffinitores quod camerarius provinciæ provideat super dictis defectibus, prout melius potuerit et fuerit possibile.
In prioratu S. Michaelis de Zamora, subdito prioratui Marcigniaci, est prior cum solo monacho, et debent esse duo monachi —412→ cum priore. Prior male regit, quia, prout dicitur, vendidit altam jurisdictionem villæ quae vocatur Palon72, civibus civitatis. Item certum est quod vendidit unam aliam villam quæ vocatur Quintimille73 pro quinque millibus marbutorum. Major pars domorum dicti prioratus indiget coopertura. Prior habet magnum litigium cum communitate dictæ civitatis pro prædicta villa de Palon. In ecclesia sunt vestimenta et ornamenta ecclesiastica ad sufficientiam. Tamen non sunt in custodia prioris, sed parochianorum. Diu esi quod prior tenuit concubinam et adhuc tenet; de qua suscepit prolem multiplicem. Non celebrat, neque cantat, quia perpetravit hommicidium, tres anni sunt elapsi. Diffinitores, attentis præmissis, privant dictum priorem pro beneficio et nihilominus ordinant quod capiatur et captus apud Cluniacum ducatur super præmissis puniendus.
In prioratu de Villa viridi, Austericensis diœcesis, prior non habet secum monachum, sed tenet duos presbiteros seculares, qui quolibet die celebrant unam missam et sæpe duas. Ecclesia et omnia edificia dicti loci sunt in bono statu; dictus prior fecit duas domos novas et unum columbarium novum, et nihil est impignoratum, sed reddidit impignorata in statum debitum. Non sunt ibi calices, nisi plumbei, nec etiam fuerunt alii a longo tempore citra. Libri sunt ibi ad sufficientiam. Diffiniunt diffinitores quod domnus mittat ibi unum monachum ad faciendum servitium divinum, cum prior solus esse non debeat. In cæteris prior est commendandus.
In prioratu de Villa franca, Austericensis diœcecesis, sunt sex monachi cum priore, qui contentantur de priore. Divinum officium diurnum et nocturnum fit ibidem laudabiliter. Ecclesia et pars domorum illius loci multum indigent reparatione. Prior est valde pauper, quia habuit et adhuc habet magnum litigium cum quodam impetrarte, et etiam quia prædecessor suus impignoravit et alienavit omnes possessiones ecclesiæ, videlicet quatuor molendinos (sic), certum triginta petias vinearum et —413→ omnes terras arabiles dicti prioratus. Sunt ibi ornamenta ecclesiastica ad sufficientiam. Ordinant diffinitores quod prior dicti loci reparet reparanda et revocet alienationes factas, prout possibile sibi fuerit, taliter quod de bono regimine in futuro capitulo valeat commendari.
In prioratu de Valle viridi, Lucensis diœcesis, est prior sine socio monacho. Tamen sunt ibidem sum ipso duo presbiteri sæculares, scilicet curatus sum quodam capellano; qui celebrant quotidie unam missana. Claustrum et refectorium pro majori parte sunt discooperta. Nihil est impignoratum. Prior tenet concubianam. Diffiniunt diffinitores quod teneat monachum loco capellani vel eundem capellanum induat habitu monachali et compellatur per camerarium provinciæ dictam concubinam expellere sub pœna privationis beneficii.
In prioratu de Palumberio, Lucensis diœcesis, est prior cum duobus monachis, quorum unus non est in sacris, et alter, qui est sacerdos, tenet concubinam; cui monacho male administrat. Prior ejecit duos monachos de prioratu; quibus non vult ministrare. Solebant esse ibidem octo monachi. Divinum officium fit ibi minime; vix aut raro celebratur ibi missa; horæ non dicuntur cum nota, nec etiam aliquoties sine nota. Claustrum est totum destructum et prostratum; aliæ domus multum indigeut coopertura. Prior male se regit in spiritualibus et temporalibus, primo quia alienavit quatuor calices argenti et unum lapidem pretiosum multi valoris. Solebant ibi esse septem calices argenti et de præsenti non est ibi unus. Non sunt ibi vestimenta ecclesiastica, nisi duæ albæ et una capsula modici valoris et quædam crux argentea. Prior impignoravit quasdam possessiones ecclesiæ. Diffamatus est de incontinentia, et verum est, quia de una concubina non est contentus, sed plures habet. Omnes sui homines conqueruntur de ipso; sua mala fama ubique prædicatur. Nullum bonum dicitur de eo; fuit apostata per longum tempus et etiam jacobita. Diffinitores, attentis suis demeritis, privant ipsum beneficio suo, et nihilominus ordinant quod capiatur et captus apud Cluniacum ducatur et detineatur, donec restituerit lapidem et alia alienata.
Prioratus de Bodino, Tudensis diœcesis, totus est destructus —414→ propter guerras et etiam quia fuit in manibus eujusdam cardinalis per longum tempus. Est ibi prior solus sine monacho et solebant ibi esse octo monachi, et non est diu quod adhuc erant septem. Prior male et pessime regit, videlicet quia non celebratur ibi missa, nec fuit celebrata, diu est. Non dicuntur ibi horæ; non sunt ibi libri, neque calix; missale et quinque alii libri cum calice sunt impignorati. Prior impignoravit medietatem totius prioratus cuidam scutifero quasi pro nihilo. Ecclesia multum indiget reparatione, nec sunt in eadem vestimenta, neque aliud bonum. Non est ibi claustrum; sunt ibi parvæ domus de palea. Prior non habet unde vivat; quia multum simplex est et idiota, quidam monachus de alio ordine quam nostro regit et gubernat eum et ipsum de bonis suis defraudavit et eum vult supplantare, remittendo sibi beneficium suum, si potest. Diffinitores, attentis præmissis, privant eundem prioratu suo et ulterius ordinant quod corrigatur propter alienata.
In prioratu de Junia, Mindionensis diœcesis, est prior cum quatuor monachis, quorum duo sunt sacerdotes et alii duo non. Qui quidam prior bene regit in spiritualibus et temporalibus et est bonæ famæ et conversationis. Ecclesia est in competenti statu. Claustrum erat ruinosum, sed reparat illud de novo. Sunt ibi quinque calices argentei et una crux argentea et vestimenta ecclesiæ ad sufficientiam. Nihil est impignoratum; quare de bono regimine est commendandus.
In prioratu S. Romani des Paignes, Legi[o]nensis diœcesis, est prior cum uno socio monacho et uno presbitero sæculari; qui quotidie dicunt unam missam et sæpe duas. Prior bese regit spiritualiter et temporaliter; nihil est impignoratum. Ecclesia, claustrum et aliæ domus sunt in competenti statu, una excepta quam incepit reparare. Non sunt ibi calices, nisi de plumbo, nec etiam fuerunt de multo tempore. Et sunt ibi libri ad sufficientiam et una crux argentea. Tamen prior tenet concubinam. Diffiniunt diffinitores quod prior per camerarium compellatur ad emendum unum calicem argenteum et abjicere concubinam.
In prioratu S. Columbæ de Burgiis non repererunt visitatores priorem eundo, nec redeundo, quia recesserat et impignoraverat totum prioratum pro sex millibus marbutorum cuidam scutifero —415→ potenti usque ad sex annos. Libri et vestimenta ecclesiastica non sunt ibidem; ecclesia est toca ruinosa tam in parietibus quam in coopertura; missale, legendarium et antiphonarium fuerunt impignorata per domnum Johannem Rigaud, quando fuit prior illius loci, pro quingentis marbutis valentibus viginti quinque florenos. Diffiniunt diffinitores quod compellatur per camerarium ad solvendum illas impignorationes et redimendum statum sub pœna privationis beneficii et in casu in quo noluerit obtemperare, apud Cluniacum citetur personaliter.
In prioratu de Nagera est prior cum decem monachis bene conversantibus; solebant esse ibidem triginta monachi. Divinum officium diurnum et nocturnum fit ibi laudabiliter. Prior est novus; bene regere incepit spiritualiter et temporaliter et est bonæ famæ. Tamen dicitur quod est obligatus in multis pecuniis apud Judæos, quia tenuit prioratum ad pensionem de manu cujusdam cardinalis qui mortuus est. Ecclesia est multum ruinosa, quia quarta pars cecidit ad terram. Residuum ecclesie propter antiquitatem murorum scissum est in multis locis et partibus; ipsa est bene munita de ornamentis, vestimentis, libris et calicibus ad sufficientiam. Diffiniunt diffinitores quod novi visitatores accedant ad dictum prioratum et ibidem diligenter inquirant de redditibus et valore dicti prioratus et in quibus consistant redditus et referant domnis diffinitoribus futuris, et quod prior dicti loci augmentet numerum monachorum et faciat reparationes necessarias, nec impignoret redditus dicti prioratus sub pœna privationis sui beneficii onerantque ad præsens conscienciam dicti prioris. In residuis laudandus est de bono regimine.
In prioratu S. Christophori prope abbatiam Salvatoris de Leyre, Pampilonensis diœcesis, est priorissa cum duabus monialibus. Antiquitus solebant ibi esse abbatissa cum quindecim monialibus. Prædictæ moniales non habent sacerdotem qui celebret in earum monasterio, sed vadunt pro missis audiendis ad prædictum monasterium S. Salvatoris et etiam pro communicando in pascha et in Nativitate Domini, aliqui monachi dictæ abbatiæ veniunt celebrare missas in ecclesia dictarum monialium. Ecclesia est in competenti statu. Domus in qua solebat morari abbatissa destructa est et ad terram prostrata. Aliæ domus —416→ sunt bene coopertæ. Quaedam villa, quæ vocatur Ounicem74, est impignorata ad quinque annos pro septuaginta duobus florenis; quæ quolibet anuo communi estimatione valet sexdecim summatas bladi. Item unus calix argenti, valens decem francos, est impignoratus per quendam monachum qui fuit missus ad regendas dictas moniales pro parte abbatis dictæ abbatiæ et ibi stetit fere per sex menses, et etiam impignoravit tres cappas sericas valentes viginti florenos. Item recepit viginti fere summatas bladi, quæ omnia convertit in suos abusus, quia, ut dicitur, incontineus est et malæ vitæ. Prædictæ moniales vivunt in maxima penuria et paupertate, quia non habent qui regat et procuret eas, imo abbas praedictæ abbatiæ de Lyranche75, ordinis S. Benedicti, dictæ diœcesis Pampilonensis, volebat et nitebatur sibi vindicare et appropriare dictum locum et remover, eas et alibi collocare. Ex hoc noluerunt sibi obedire; fecit eas citare pluries in Pampilonensi civitate; propter quæ multas expensas et damna sustinuerunt; et si de re præsenti non fuissent visitatæ, per visitatores nostri ordinis, oportuisset eas necessario obedire prædicto abbati propter vexationem et pœnam quas eis inferebat, sed propter spem et fiduciam quam habent ad dictum Cluniacum quod eas protegat et deffendat, recognoverunt et recognoscunt se esse immediate subjectas dicto domno Cluniacensi et de hoc habetur publicum instrumentum. Ordinaut diffinitores quod domnus Cluniacensis provideat super dictis deffectibus, prout melius sibi videbitur expedire.
Abbatia de Campo rotundo in Catalonia, Gerundensis diœcesis, immediate subdita abbatiæ Moissiacensis (sic)76, est in bono statu, et sunt ibi quatuordecim monachi cum abbate; qui bene serviunt Deo die ac nocte, et dictus domnus abbas, bonus et antiquus, bene regit spiritualiter et temporaliter. Tamen dixit visitatoribus quod non debebant ipsum visitare, quia abbas Moissiacensis ipsum visitabat et faciebat ipsum visitare et non erat diu —417→ quod fuerat ad capitulum suum. Dictus domnus abbas de suo bono regimine est commendandus.
Abbatia S. Mariæ Arularum, Elnensis diœcesis, quæ est in Catalaunia, immediate subjecta abbati Moissiacensi, in qua sunt quatuordecim monachi cum abbate, et solebant esse viginti duo. Tamen, quamvis sit subjecta abbati Moissiacensi, nec quidquam facerent pro eo, bene confitentur quod sunt de ordine Cluniacensi; tamen exempti dicuntur, quod ad Romanam ecclesiam nullo medio pertinent. Locus ille in bono statu est, situs infra bonam villam fortem et bono munitus de reliquiis, sanctuariis, jocalibus, libris et ornamentis ad sufficientiam. Ordinant diffinitores quod domnus abbas Moissiacensis prosequatur jus suum.
Visitatores provinciæ Hispaniæ, de Carrione et B. M. de Casseriis priores.
Referunt visitatores quod quando fuerunt in prioratu de Carrione et in recessu, quando ibant ad prioratum Vallis carceris pro visitando, ubi sunt quinque dietæ, petierunt dicti loci de Carrione viginti quatuor florenos, quos prior denegavit eis tradere, sed obtulit eis quatuor francos, quos noluerunt recipere; propter quod tuleruut sententiam excommunicationis in dictum priorem. Idcirco diffinitores, attendentes quod visitatores expensas excessivas petebant, dictum priorem a dicta sententia excommuuicationis in scriptis his ipsum absolverunt, in quantum indiget absolutione. Præterea considerantes quod prior de Nagera, qui fuit visitator provinciæ Hispaniæ, venit usque in Avenionem et remansit ibi et misit Cluniacum visitationes suas per quemdam religiosum in contemptum ordinis. Ideo attendentes quod nunquam fuit in capitulo generali, nec obedientiam promisit domno abbati, prout debet et est consuetum, ipsum in his —418→ scriptis excommunicavit. Cujus absolutionem committunt domno abbati vel deputato per ipsum.
In prioratu de Villa franca, alias Villæ carceris, claustrum, monasterium sunt destructa. Non est ibi dormitorium, neque refectorium, sed redditus et proventus sunt pro majori parte alienati scutiferis et militibus, et debent ibi esse viginti mona chi et non sunt nisi quinque. Diffinitores suspendunt priorem ab administratione dicti prioratus et ordinant quod domnus Cluniacensis committat regimen alicui idoneo religioso qui reparet locum et augmentet numerum monachorum et quod domnus Cluniacensis scribat regi Castellæ77 super desolatione omnium prioratuum Hispaniæ.
Prior de Villa viridi tenet manifeste concubinam in dicto prioratu, de qua habet plures liberos, nec aliquem monachum et tamen debet habere quatuor. Monasterium indiget reparatione. Diffinitores committunt domno abbati quod dictum priorem privet vel remediet de alio remedio opportuno, prout suæ discretioni videbitur faciendum.
In prioratu Beati Michaelis de Lemora est prior solus sine monacho et debet habere sex monachos, tenens manifeste concubinam in dicto prioratu; de qua habet plures liberos, dictusque prior alienavit terras, loca et redditus dicti prioratus. Monasterium et ædificia sunt in magna ruina. Ordinant diffinitores quod domnus Cluniacensis privet dictum priorem vel remediet de alio remedio opportuno, prout suæ discretioni videbitur faciendum.
In prioratu S. Vincentii de Salamanca prior recessit fugitivus. Non sunt ibi calix, libri nec vestimenta sacerdotalia, nec alia jocalia. Campana est vendita, in tantum quod episcopus Salamanticæ78 posuit ibi quemdam presbiterum sæcalarem qui regit dictum prioratum propter defectum prioris et ordinis, in tantum quod dictus prioratus est in totali destructione et desolatione et alienatione, nisi breviter ordo provideat de remedio opportuno. Ordinant diffinitores quod domnus Cluniacensis super dictis desolationibus provideat, prout sibi videbitur faciendum.
—419→In prioratu S. Boali est prior solus sine monacho et debet habere duos mouachos. Monasterium, claustrum et alia ædificia sunt destructa, nec est ibi dormitorium, nec refectorium. Prior tenet ibi manifestam concubinam. Dictus prior alienavit redditus et proventus spectantes ad dictum prioratum. Ordinant diffinitores quod domnus Cluniacensis super dictis desolationibus et defectibus provideat, prout sibi videbitur faciendum.
Prior S. Isidori bene regit spiritualiter et temporaliter; ideo de bono regimine est recommendandus.
In prioratu S. Colombæ de Burgoux non est ibi prior; ordinant diffinitores quod domnus Cluniacensis instituat ibi priorem.
In prioratu S. Agathæ non est ibi prior. Omnia loca terræ redditus sunt alienata, impignorata et destructa. Ordinant diffinitores quod domnus Cluniacensis instituat ibi priorem.
Visitatores provinciæ Hispaniæ, de Carrione et B. M. de Casseriis priores.
Visitatores provinciæ Hispaniæ, prior et sacrista de Carrione.
Visitatores provinciæ Hispaniæ, de Carrione et de Ville (sic) viridis (sic) priores.
Visitatores provinciæ Hispaniæ, prior de Nagera, prior de Villa franca.
1402, 1403, 1404, 1406, 1407 et 1408.
Visitatores provinciæ Hispaniæ non designati sunt.
—420→Visitatores in provincia Hispaniæ, prior de Carrione, prior de Nagera.
Visitatores in provincia Hispaniæ, prior de Nagera, prior de Carrione. In provincia Ar[a]goniae, prior de Cassariis, sacrista de Campo rotundo.
Visitatores in provincia Hispaniæ, prior de Nagera, prior de Carrione.
Visitatores in provincia Hispaniæ, prior de Carrione , prior de S. Badulio.
Visitatores in provincia Hispaniæ, prior S. Agathæ, sacrista de Nagera.
Visitatores in provincia Hispaniæ, prior de Nagera, sacrista ejusdem loci.
Visitatores in provincia Hispaniæ, prior de Nagera, sacrista de Carrione.
Visitatores in provincia Hispaniæ, prior de Carrione, sacrista le Nagera.
—421→Visitatores in provincia Hispaniæ, prior S. Baudulii d'Alpinar Segobiensis, prior de Villa franca.
Visitatores in provincia Hispaniæ, prior S. Baudulii, prior S. Michaelis Zamorensis.
Visitatores non designati sunt.
Visitatores in provincia Hispaniæ, prior S. Baudulii Segoriensis, prior de Salamantica.
Visitatores non designati sunt.
Visitatores in provincia IIispaniæ, prior S. Baudulii Segobiensis, prior S. Vincentii de Salamantica.
Visitatores in provincia Hispaniæ, prior Montis S. Johannis79, prior S. Vincentii de Salamantica.
—422→Visitatores in provincia Hispaniæ, prior de Nagera, prior S. Baudulii.
Visitatores non designati sunt.
Visitatores in regnis Hispaniarum, prior S. Baudulii, prior S. Romani.
Visitatores non designati sunt.
Visitatores in provincia Hispaniæ, prior de Gumeriis80, eleemosynarius Cluniacensis.
Visitatores in provincia Hispaniarum, prior de Nagera, prior S. Romani.
Visitatores in provincia Hispaniæ, prior de Nagera, prior S. Vincentii de Salamantica.
Visitatores qui visitaverunt provinciam Hispanim visitaverunt 1º prioratum Sti Vincentii de Salamantica, in quo reperierunt (sic) —423→ magnos defectus tam erga temporalitatem quam spiritualitatem, quoniam redditus et possessiones alienati, ecclesia et domus sunt in ruina. In eodem prioratu debent esse quatuor religiosi; reperierunt priorem solum cum uno religioso vagabundo; qui prior, qui nunc est, a tribus annis de novo fuit intitulatus. Dicti visitatores multas salubres ordinationes fecerunt in dicto prioratu, tam divinum officium, spiritualitatem et temporalitatis statum concernentes quam etiam mores, habitus, regulares observantias reformantes. Diffiniunt domni diffinitores et ordinant quod prior dicti prioratus ordinationes et injunctiones prædictas inconcusse observet.
In prioratu Stae Agathæ virginis in civitate Civitatis Ruderici visitaverunt visitatores continuando visitationem. Qui prioratus est unitus prioratui de Salamantica, ubi reperierunt multos defectus et maxime totam ecclesiam totaliter decoopertam, nec est locus habilis ad faciendum servitium divinum. Prior modernus incipit obedire ordinationibus visitatorum. Ordinant diffinitores diffiniendo quod ordinata per visitatores adimpleat ipse prior infra biennium sub pœna revocationis dictæ unionis, maxime cooperiendo dictam ecclesiam, ut divinum possit adimplere servitium.
In prioratu conventuali Sti Isidori, Calantinensis (sic) diœcesis, visitaverunt visitatores, ubi priorem reperierunt, qui eis obviatu venit cum socio suo religioso, decenter habituati, et in crastinum receperunt visitatores cum reverentia et ceremoniis et honore in brima (sic)... (sic) proniserta (sic), diffinitione, descriptis, verbo exhortationis in capitulo proposito, interrogatoriis decenter consuetis factis, salubres ordinationes fecerunt concernentes divinum officium et regulares observantias. Diffiniunt diffinitores quod ordinata per visitatores adimpleantur.
In prioratu Sti Baudulii Delphina, Sagobiensis diœcesis, visitaverunt visitatores, ubi priorem qui recepit eos modo et honore præscripto invenerunt. Ecclesia est in bono statu, divinum officium competenter adimpletur. Prior non habebat ibi socium monachum, sed solum sæculares. Tradiderunt ei unum socium monachum, quem benigne recepit, bonasque reparationes facit dictus prior et jura dicti prioratus prosequitur. Ordinant diffinitores —424→ diffiniendo quod præcepta et injuncta per visitatores impleantur et de bono regimine eum recommendant.
In prioratu conventuali Sti Zoili de Carrione, Calentinensis (sic) diœcesis, prædicti visitatores reperierunt priorem se asserentem abbatem prædicti prioratus cum viginti sex religiosis bene et regulariter habituatis; qui prima die non recererunt visitatores, ut decentius in crastinum eos reciperent et, advenientedie crastina, de mane venit dictus prior indutus cappa et alba et cum duobus novitiis cum candelabris argenteis, cereis ardentibus, cruce erecta et aqua benedicta præcedentibus et a suis religiosis in regularibus habitibus processionaliter procedentibus, campanis solemniter pulsatis, genibus flexis litteras (sic) R. P. D. nostri Cluniacensis eis traditas receverenter (sic) receptis et deosculatis ac super caput ejes in signum subjectionis positis et dictis visitatoribus receptis et ab omnibus religiosis manibus deosculatis, respondisse obedituros et obedierunt, et omnes religiosi dicti prioratus alta voce sonora decantando Te Deum laudamus, ad majus altare facta oratione et lento capitulo sermoneque adimpleto, omnes obedientiam solemnem in manibus alterius visitatorum, obedientiam R. P. D. nostro Cluniacensi promittendo, ut moris est, præstiterunt. Dictus prior bene in spiritualibus et temporalibus dictum prioratum regit; de bono regimine est recommendandus. Interrogationibus debitis factis, visitatores fecerunt ordinationes regulares divinum cultum et ceremonias concernentes. Diffiniunt diffinitores quod ordinata observantur.
In prioratu Sti Romani de Inter rupes, Legionensis diœcesis, qui dicitur esse unitus dicto prioratui Sti Zoili de Carrione, fuerunt visitatores similiter recepti per religiosos quos tenet ibi prior Sti Zoili. Ibi visitaverunt et salubres ordinationes ibi fecerunt, quas ordinando diffinitores diffiniunt adimpleri, licet dictus prior notabiles fecerit reparationes.
In prioratu Sti Salvatoris de Villa viridi, Astoricensis diœcesis, visitaverunt visitatores. Ibi reperierunt priorem sine religioso socio, licet debeant esse duo aut tres religiosi cum priore; fuerunt recepti multum reverenter, prout jam in aliis visitationibus dictum est. Ecclesia dicti prioratus satis est munita ornamentis —425→ necessariis pro cultu divino; ecclesia et domus dicti prioratus satis manutenentur. Prior satis regulariter se habet, excepto quod non portat flocum, sed rodundellum. Prior multa documenta habet de redditibus ejusdem prioratus, sed duntaxat utitur quadam consuetudine in perceptione fructuum. Fuerunt factæ, plures alienationes per prædecessores priores dicti prioratus; visitatores notabiles ordinationes ibidem fecerunt, visitatione et interrogatoriis debitis præcedentibus, circa divinum cultum, augmentum religiosorum et regulares observantias ac reparationem jurium ejusdem prioratus ac etiam reparationem ædificiorum dicti prioratus. Ordinant diffinitores diffiniendo quod ordinata per visitatores adimpleantur.
In prioratu conventuali Beatæ Mariæ de Cluniaco de Villa franca, Astoricensis diœcesis, visitaverunt visitatores. In quo fuerunt notabiliter et devote recepti ac caritative tractati, litteris receptis prout consueverunt cæteri priores dictæ provinciæ missaque celebrata, verbo exhortationis proposito ac interrogationibus decentibus factis, ad visitationem processerunt. Ecclesia male munita est libris, maxime missalibus, et male religantur. Capitulum, refectorium et quamplures domus prioratus minantur ruinam. Majores clausuras prioratus in aliqua sui parte fractæ sunt et possunt religiosi pro libito sum voluntatis die aut nocte intrare aut exire monasterium. Non sunt ibi nisi septem religiosi cum priore, licet debeant esse duodecim. Religiosi minus decentersunt habituati; tamen competenter persolvunt divinum officium. Visitatores ordinaverunt divinum cultum debere fieri cum debitis pausationibus, inclinationibus et alias ordinationes regulares quæ consuevere fieri in aliis prioratibus conventualibus, etiam et reparationes ac augmentum religiosorum. Ordinant diffiniendo diffinitores quod ordinata per visitatores adimpleantur.
In prioratu conventuali Sti Martini de Junia, Modoniensis diœcesis, visitaverunt visitatores. Repererunt ibidem priorem cum uno religioso, qui sunt in vita et moribus ac habitu adeo difformes ut nec religiosi esse appareant, nec etiam sæculares presbyteri esse videantur; imo potius videntur esse armigeri et laici aut itinerum aggressores. Quoniam prior ipse pro majori parte temporis scapulare non portat, sed tantum quamdam mantam —426→ seu rodundellum defert sine caligiis; continue portal ensem præcinctum, et ut publice fertur et audiverunt iidem visitatores, est idem prior publicus concubinarius, tenet publice concubinam et habentes gradientes super terram; est homicida et percussor gentium; etiam extitit apostata, non curat de quacunque religione nec de anima sua, imo publice dicit quod pœnitet ipsum esse religiosum; habet pessima verba et est inhonestæ conversationis et in pluribus comminationibus detinuit visitatores per tres dies, antequam voluerit ipsos recipere visitatores, nisi prius sibi remitterent totalem pensionem annuam et arreragia, et anathematisando dicit quod si hac vice recederent sine remissione hujusmodi facienda, nunquam faceret obedientiam, imo alienaret ipsum prioratum extra obedientiam ordinis Cluniacensis; et pariter reperierunt religiosam, sociam dicti prioris, portantem unam jaquetam viridem usque ad genua et scapulare jaquetam ipsam non excedente, sine caligiis et capucis; qui nec dormit, nec comedit in monasterio, et erat contentio inter priorem et monachum super administratione victus et veatitus. Tandem post plures altercationes, idem prior ipsos visitatores recepit in visitatores, prout præcedentes, honorifice et fecit obedientiam, et quia patria erat plena latronibus et præcipue domus ejusdem prioris, visitatores ibidem non fecerunt ordinationes, sed post per priorem de Valle viridi, consobrinum dicti prioris, injunctiones transmiserunt. Ordinando diffiniunt diffinitores quod dictus prior venit privandus et declarant fore privandum et, dictis causis præcedentibus et aliis causis latius in visitatione descriptis, eum privant et mandant privari et amoveri realiter et de facto ab admnistratione dicti prioratus, cum invocatione cujuscunque brachii spiritualis et temporalis, requirendo R. P. D. nostrum Cluniacensem ut hujusmodi diffinitionem executioni demandari faciat et dictum priorem puniat.
In prioratu de Valle viridi, Lucensis diœcesis, visitaverunt visitatores et fuerunt humiliter et devote recepti et caritative tractati. Est ibi prior solus sine socio ordinis Cluniacensis Claustrum et omnes domus regulares minantur ruinam et aliiquæ collapsæ; ecclesia est competenter munita libris et ornamentis ecclesiasticis; tamen libri indigent religatione; domus —427→ prioratus sunt ruinosæ; jura dicti prioratus pro majori parte sunt alienata et deperdita; habet secum unum religiosum ordinis Sti Spiritus qui ipsum juvat ad persolvendum divinum officium, ex eo quia non potest invenire unum religiosum ordinis Cluniacensis. Idem prior est competentes habituatus; non tamen defert tonsuram regularem, nec sotulares corrigiatos secundum ritum ordinis Cluniacensis. Visitatores ibidem certas fecerunt ordinationes et injunctiones secundum statuta ordinis Cluniacensis et regulam juxta defectuum repertorum exigentiam. Ordinant diffinitores diffiniendo quod ordinationes factæ per dictos visitatores de puncto ad punctum adimpleantur et prior sibi provideat aut provideri faciat de religioso ordinis Cluniacensis, et datum ut supra.
In prioratu Sti Vincentii de Palumberio conventuali, Lucensis diœcesis, fuerunt visitatores recepti per priorem; litteris R. P. prius exhibitis, se in terram prostravit, litteris deosculatis, et supra caput positis in signum subjectionis et obedientiæ et caritative de post tractavit; in crastino perseverando, indutus alba et cappa humiliter in ecclesiam introduxit, cantando Veni, Creator spiritus. Ecclesia est satis munita ornamentis et libris; ecclesia in bono statu et cooperta; claustrum male coopertum; refectorium, dormitorium non sunt; alia dicti prioratus officia sunt satis bene disposita. Prior et religiosi non sunt competenter habituati. Prior et religiosi submissa voce recitant divinum officium. Visitatores post salubria regularia monita ordinaverunt officium debere dici et cantari nota tam die quam nocte, cum pausationibus debitis, inclinationibus, oremus ante, retro et aliis terminis et multa alia salubria statuerunt et in scriptis dimiserunt dicto priori concernentia divinum cultum et regimen dicti prioratus. Ordinant dicti diffinitores diffiniendo quod ordinata per visitatores adimpleantur.
In prioratu Stæ Columbæ in civitate Burgensi, de mensa abbatiali Cluniacensi, fuerunt recepti visitatores taliter qualiter per quemdam religiosum Sti Benedicti, qui dictum prioratum tenebat, prout asseruit, ab episcopo Burgensi; ruinosus est. Ordinant diffinitores quod domnus noster communis provideat, cum visitatores non providerint nisi ad ejus voluntatem.
—428→In prioratu Stæ Mariæ de Nagera, Calagoriensis diœcesis, applicuerunt visitatores, qui fuerunt recepti a venerabili priore et religioso induto alba et cappa, cum duobus novitiis indutis albis, tenentibus candelabra cum cereis, et aliis religiosis in floccis, sæcularibus presbyteris indutis suppliciis, et multitudo populi visitatores receperunt, litteris R. nostri D. Cluniacensis receptis, ipsis osculatis et super caput suum positis in signum obedientiæ et subjectionis, multum honorifice suscepit et caritative recepit et solemniter, camparais pulsatis; in ecclesiam introduxerunt visitatores, cantando solemniter Veni, Creator spiritus; in crastino missa celebrata, ut moris est, verbo exhortationis proposito, interrogationibus debitis factis, ad visitationis officium processerunt. Ecclesia est totaliter nova, sed nondum completa. Sunt decem et octo religiosi cum priore notabiliter se habentes in divinis; bene sunt habituati floccis et satis regulariter. Ecclesia est bene munita jocalibus et ornamentis. Domus bene manutenentur; officia monasterii visitaverunt; prior claustralis non residet; est dissensio super prioratu inter priorem et ipsum, et a defectu et differentia, multa maladicto prioratui seu monasterio evenerunt. Silentium male servatur; religiosi dormiunt in dormitorio; comedunt in refectorio cum lectione; licet religiosi patiantur defectus propter paupertatem officii, tamen infirmarius secundum facultates suas competenter infirmis ministrat; eleemosynarius male per omnia regit et videretur relatu visitatorum suo eleemosynariæ officio debere privari, cum dilapidet bona dicti officii, nec pauperibus ministrat, imo cuidam filiæ suæ in pompis et aliis sibi ministrando; alia officia competenter reguntur. Diffiniunt diffinitores et ordinant quod R. noster D. Cluniacensis citari faciat duos contendentes super prioratu et dicto prioratui provideat, ne prætextu dissensionis majora damna patiatur dictus prioratus et eleemosynarium pariter corrigat et puniat et decenter provideat ordinationes factas per reverendos Patres domnos visitatores tangentes divinum cultum et ceremonias et reparaciones adimpleantur.
In prioratu rurali Sti Adriani, Campilonensis (sic) diœcesis, in regno Navariæ, accesserunt visitatores et reperierunt unum sæcularem regentem dictam domum quæ est de abbatiali mensa. —429→ Ecclesia est in competenti statu in aliqua sui parte. Rector facit sæpe celebrari; domus sunt aliqualiter ruinosæ; rector sive admodiator aliqualiter reparat vineas et possessiones bene regit et augmentat. Diffinitores remittunt discretioni et dispositioni dicti domini nostri communis Cluniacensis.
In prioratu Sti Petri de Casseris conventuali ordinis Cluniacensis, Vicensis diœcesis, fuerunt recepti visitatores solemniter, prout in aliis visitationibus continetur. Ecclesia est bene munita reliquiis, jocalibus et ornamentis; ecclesia est in bona dispositione secundum situationem loci; claustrum, dormitorium, refectorium et aliæ domus dicti prioratus indigent multis reparationibus. Prior et religiosi non persolvunt debite divinum officium, nec est numerus qui debet esse duodenarius. Imo prior infrrmatur et non habet nisi unum novitium secum. Ordinaverunt visitatores quod ad minus teneat sex religiosos decenter habituatos et quod divinum officium adimpleatur, prout consuetum est in conventualibus, et multas alias salubres exhortationes fecerunt. Ordinant diffinitores diffiniendo quod numerus religiosorum adimpleatur et alia quæ sunt ordinata per dictos visitatores circa cultum divinum, cæremonias, habitus et regulares observantias et reparaciones adimpleantur et observentur.
In abbatia Sti Petri de Campo rotundo applicuerunt visitatores. Venerunt officiarii in abbatis absentia in decentibus habitibus; ipsis præsentatis et receptis litteris domni nostri communis Cluniacensis, genibus flexis deosculatis, visitatores honorifice receperunt et caritative tractaveront ac demum in ecclesiam introduxerunt, solemniter cantando Te Deum laudamos, et deinde, verbo exhortationis facto, ecclesiam visitaverunt; quam reperierunt satis in bono statu et bene munitam jocalibus et ornamentis, licet propter terræ motum ecclesia in aliqua sui parte paliatur, et claustrum totaliter collapsum est; dormitorium et refectorium et cæteræ officinae indigent maxima reparatione; cultus divinus ibi perit et ceremoniæ, observantiæ regulares propter defectum numeri religiosorum in magnum vituperium ordinis, ubi solent esse viginti quatuor religiosi cum abbate inclusive. Eleemosynarius non facit residentiam; est in curia Romana. Religiosi non sunt regulariter habituati; imo in cameris dispersis et quasi —430→ vivant seculariter pro libito voluntatis. Clausura monasterii fracta est et vadunt et veniunt religiosi pro libito voluntatis sine licentia, die ac nocte, prout eis placet. Officiarii male sua exercent officia. Visitatores injunxerunt domno abbati quod saltem teneat numerum decem religiosorum, quibus ministrare regularia vestimenta et alia necessaria. Ordinaverunt quod horæ canonicæ cantantur (sic) tam diurnæ quam nocturnæ, cum debitis pausationibus, inclinationibus et pulsationibus et ceremoniis, inclinationibus regulariter debitis. Item injunxerunt abbati et priori claustrali quod capitulum teneant et correctiones regulares faciant. Item in refectorio comedant cum lectione et silentio, in dormitorio dormiant cum summo silentio; et multas alias salubres ordinationes fecerunt circa divinum cultum et observantias regulares et inventaria debere fieri de ecclesiæ jocalibus et quod debeant vivere secundum regulam et statuta Cluniacensis ordinis. Ordinant diffinitores diffiniendo quod ordinata per visitatores adimpleantur.
Visitatores in provincia Hyspaniæ, prior Sti Vincentii de Salamantica, prior Sti Baudulii d'Arpinal.
Visitatores in provincia Hispaniæ, prior S. Vincentii de Salamantica, prior S. Baudulii de Apina.
Visitatores non designati sunt.
Visitatores in provincia Hispaniæ, prior de Nagera, prior S. Zoili de Carrione.
Visitatores in provincia Hispaniæ, prior S. Isidori, prior de Nagera.
—431→Visitatores in provincia Hispaniæ, prior de Nagera, prior de Monte acuto81.
1468, 1469, 1470, 1471, 1472, 1474, 1476, 1477, 1478, 1479 et 1480.
Visitatores in provincia Hispaniæ, prior de Nagera, prior S. Isidori.
Paris, février 1892.